Logo PKN

Menu

Structuur van het boek Jesaja PDF   E-mail
Komende tijd wil ik in de diensten met u uit Jesaja lezen.


Vanwege de prachtige Messiaanse profetieën wordt hij wel de vijfde evangelist genoemd. Toch is het niet altijd eenvoudig zo’n profetenboek te lezen. Het is geen doorlopend verhaal. Beeldende profetieën volgen elkaar in hoog tempo op en al snel kan het gevoel je bekruipen dat je de draad kwijt bent. Waarom volgt het één op het ander en wat wil de profeet van Godswege toch allemaal zeggen? Daarom wil ik in dit artikeltje iets vertellen over de structuur van het boek Jesaja. Een volgende keer hoop ik een artikeltje te schrijven over inhoudelijke grondlijnen van het boek. Hopelijk zal dit bijdragen aan vruchtbaar persoonlijk Bijbellezen en het extra goed kunnen plaatsen van wat we lezen in de kerkdiensten.

.

Eén boek, maar hoeveel schrijvers?
In 1:1 lezen we dat Jesaja profeteerde in de dagen van Uzzia, Jotam, Achaz en Hizkia, koningen van het tweestammenrijk Juda. Deze periode kunnen we globaal tussen 735-700 v. Chr. plaatsen. Assyrië begon zich in deze tijd al meer te ontwikkelen tot een wereldrijk. Daar ging dreiging van uit. Belegeringen vonden plaats. Zoeken naar bondgenoten. Opstand. Wonderlijke bevrijding van Jeruzalem na langdurige belegering. Dit vormt de politieke achtergrond van Jesaja 1-39. Jesaja kondigt veel oordeel aan, afgewisseld met heilsprofetieën over de toekomst die zal aanbreken nadat het volk door Gods oordelen gezuiverd is.
Vanaf Jesaja 40 verandert ineens de toon: ‘Troost, troost, Mijn volk!’ – klinkt het. Woorden die Händel later in zijn Messiah als opening zal gebruiken. Alle registers worden nu opengetrokken om het heil van God te verkondigen aan moedeloze, terneergeslagen mensen. Er klinken profetieën over terugkeer naar het beloofde land en over de Perzische koning Kores door wie God dit zal bewerken (45:1). Uit de profetieën maken we op dat de context ineens anderhalve eeuw versprongen is. Babylonië heeft intussen Assyrië als wereldrijk veroverd. Juda is in de Babylonische ballingschap gegaan (zie 2 Koningen 24 en 25). En nu wordt de verlossende terugkeer naar het beloofde land aangekondigd.
Hoe moeten we deze verandering van toon en context plaatsen? Heeft Gods Geest deze profetieën anderhalve eeuw eerder al in Jesaja’s mond gelegd? Niets is voor God onmogelijk. Toch veronderstellen veel bijbelwetenschappers dat deze profetieën afkomstig zijn van één of meer profeten die in de lijn en de geest van Jesaja een soort profetenschool hebben gevormd. (Vergelijk bijv. 2 Kon. 2: 2 en 4 voor groepen profeten te Bethel en te Jericho.) Door Gods Geest gedreven hebben deze profeten verder geprofeteerd en de profetieën van de oorspronkelijke Jesaja aangevuld, geredigeerd en doorgetrokken.
Vanaf Jesaja 56 vindt opnieuw zo’n verandering van toon plaats, die een verandering van context doet vermoeden. In de heilsprofetieën klinkt opnieuw de dreiging van oordeel door als er geen echte bekering plaatsvindt. De veronderstelling is dat deze profetieën gesproken zijn na de terugkeer uit de ballingschap naar Jeruzalem. Nu bleek echter dat onrecht en goddeloosheid hardnekkiger was dan gedacht en dat de beloofde heilstijd toch niet zó heerlijk was aangebroken als wel geprofeteerd was. Vandaar opnieuw verandering van toon en naast heilsaankondiging opnieuw oproep tot bekering. Intussen wordt het perspectief van de profetieën ook wijder: nadrukkelijker nog dan in het voorgaande komt héél de volkerenwereld en héél de aarde in beeld. Zo eindigt het boek met de belofte van een eindgericht waarin alle goddeloosheid en onrecht definitief wordt weggedaan en God een nieuwe hemel en een nieuwe aarde zal scheppen.

.

Opbouw van het boek
Het boek Jesaja is ons als een eenheid gegeven. Zo wil het gelezen worden. Lijnen lopen door het boek heen van begin tot einde. Toch zijn er dus globaal drie delen te onderscheiden:
- Hoofdstuk 1-39, met veel oordeelsprofetieën, afgewisseld met heil, te plaatsen in de tijd van de oorspronkelijke profeet Jesaja.
- Hoofdstuk 40-55, met veel heilsprofetieën, te plaatsen in de tijd kort voor de terugkeer uit de Ballingschap.
- Hoofdstuk 56-66, met heilsprofetieën, maar ook met nieuwe waarschuwingen voor bekering en oordeel, te plaatsen in de tijd na de terugkeer in Jeruzalem.

.

Opbouw van deel 1: Jes. 1-39
Binnen deze drie hoofddelen van het boek zijn weer kleinere eenheden te onderscheiden. Ik zal dat voor het eerste hoofddeel (1-39) nog iets uitwerken, omdat vooral bij dit hoofddeel een nadere onderverdeling behulpzaam kan zijn voor het verstaan.
- Jesaja 1 is te zien als introductie op het hele boek. De driedelige structuur van dit hoofdstuk weerspiegelt de driedelige structuur van het hele boek.
- Jesaja 2-12 is een eenheid. In het centrum staat het indrukwekkende roepingsvisioen van Jesaja (hfd. 6). Daarop volgt een vertelling van Jesaja’s optreden in de tijd van koning Achaz (hfd. 7-8). Verder vinden we in dit deel oordeelsprofetieën en ook prachtige Messiaanse profetieën (9:1-6; 11:1-16). Bijzonder is dat dit hele deel wordt omsloten door indrukwekkende heilsprofetieën voor Israël en de volken (2: 1-5 en 12: 1-6). Dit maakt ons iets heel belangrijks duidelijk: zelfs Gods oordelen moeten in het licht van Zijn heil verstaan worden.
- Jesaja 13-27 is de volgende eenheid. In hfd. 13-23 vinden we een blok ‘profetieën over vreemde volken’. Hfd. 24-27 wordt wel ‘de apocalyps van Jesaja’ genoemd, een soort ‘openbaring van Johannes’- in het klein. In deze eenheid zien we de HEER als Koning van alle volken op de aarde.
- Jesaja 28-33 is een eenheid die gestructureerd wordt door een zesvoudig ‘wee’ (28:1; 29:1; 29:15; 30:1; 31:1 en 33:1). Assyrië rukt op. Juda zoekt steun bij Egypte (31:1). Maar de profeet roept het volk op om niet te vertrouwen op politieke allianties, maar zich te bekeren en te vertrouwen op God!
- Jesaja 34-39 is de laatste eenheid. In hfd. 34-35 klinkt Gods oordeel over Edom, als een hoofdschuldige en –representant van alle vijanden van Gods volk. Hfd. 36-39 vertelt over Gods wonderlijke bevrijding van Jeruzalem in de dagen van Hizkia (exact gelijk aan 2 Kon. 18:13-20:19). Maar het eindigt met een aankondiging van de Babylonische ballingschap. Zo wordt de aansluiting gelegd naar de troostprofetieën in het tweede hoofddeel, dat met hfd. 40 begint.

.

Tot slot
Ook Jesaja is een prachtig boek dat we van de Heer via Israël en via de kerk der eeuwen hebben ontvangen. Niet altijd makkelijk om te lezen en te verstaan, maar vol van de kracht van God in oordeel en genade. Vol zeggingskracht ook voor onze tijd, persoonlijk, met het oog op Israël en in wereldverband. Hopelijk kan dit structuuroverzicht helpen bij een vruchtbaar lezen van Gods Woord. En wie dat Woord leest, ontvangt ook de zegen daarvan (Jes. 55:10-11)!
Wie zich meer wil verdiepen in dit bijzondere Bijbelboek kan ik twee toegankelijke boekjes van dr. J. Dekker aanraden: Jesaja, het vijfde evangelie en Profetieën van Jesaja.
AT

 
< Vorige   Volgende >